Początek XXI wieku w Polsce to czas dynamicznego rozwoju i rosnącego optymizmu. Polacy, zachęceni stabilizacją gospodarczą i perspektywą wejścia do Unii Europejskiej, masowo ruszyli po swoje marzenia o własnym „M”. Banki, odpowiadając na ten popyt, zaoferowały produkt, który wydawał się idealny: kredyt hipoteczny waloryzowany kursem franka szwajcarskiego. Niskie stopy procentowe w Szwajcarii (LIBOR) sprawiały, że raty kredytów w CHF były znacznie niższe niż ich złotówkowych odpowiedników. Perspektywa oszczędności rzędu kilkuset złotych miesięcznie była niezwykle kusząca. W latach 2006-2008 frank szwajcarski kosztował niewiele ponad 2 złote, a eksperci finansowi i doradcy bankowi często przedstawiali go jako jedną z najstabilniejszych walut świata – bezpieczną przystań dla kapitału.
Aktualna sytuacja kredytobiorców po 10 latach spłaty
Dekada regularnego spłacania comiesięcznych rat powinna dawać poczucie, że znacząca część długu jest już za nami. W przypadku kredytów frankowych rzeczywistość jest jednak brutalnie inna. Według analiz rynkowych, w samym 2023 roku około 100 000 umów kredytowych powiązanych z frankiem szwajcarskim osiągnęło dziesięcioletni staż. To ogromna grupa ludzi, którzy przez 120 miesięcy sumiennie regulowali swoje zobowiązania wobec banków. Jaki jest efekt tych starań?
Niestety, dla wielu jest on daleki od satysfakcjonującego. Dane zebrane przez analityków, m.in. z firmy Expander, pokazują zatrważający obraz. Kredytobiorca, który dziesięć lat temu zaciągnął kredyt na kwotę 220 000 zł, po dekadzie spłat ma dziś do oddania bankowi… około 270 000 zł. Tak, to nie pomyłka. Mimo dziesięciu lat regularnych wpłat, kapitał pozostały do spłaty, wyrażony w złotówkach, jest o 50 000 zł wyższy niż pierwotna kwota kredytu.
Ustawy i regulacje dotyczące kredytów frankowych
W obliczu tak ogromnego problemu społecznego i gospodarczego, oczy kredytobiorców od lat zwrócone są w stronę ustawodawcy. Nadzieje na systemowe rozwiązanie, które odciążyłoby budżety domowe i przywróciło finansową równowagę, były wielokrotnie rozbudzane, jednak do dziś nie doczekały się pełnej realizacji. Prace nad ustawami mającymi pomóc frankowiczom to historia pełna zwrotów akcji, politycznych sporów i lobbingu sektora bankowego.
Jednym z najgłośniejszych projektów była inicjatywa prezydencka, która zakładała możliwość przewalutowania kredytów frankowych na złotówki po „sprawiedliwym” kursie. Pomysł ten, choć entuzjastycznie przyjęty przez środowiska frankowiczów, napotkał na potężny opór ze strony banków, które ostrzegały przed gigantycznymi kosztami takiej operacji i potencjalną destabilizacją całego sektora finansowego. Ostatecznie prace w Sejmowej podkomisji nad tym projektem utknęły w martwym punkcie, a szanse na jego uchwalenie w pierwotnym kształcie są znikome.
Wpływ kursu franka na wysokość zadłużenia
Centralnym punktem całego problemu jest oczywiście kurs franka szwajcarskiego. To on jest głównym czynnikiem determinującym zarówno wysokość miesięcznej raty, jak i całkowite saldo zadłużenia. Gdy kurs CHF utrzymuje się na poziomie powyżej 4 złotych, sytuacja kredytobiorców staje się niezwykle trudna. Każdy wzrost kursu o jeden grosz przekłada się na podwyższenie raty i zwiększenie kwoty kapitału do spłaty o setki, a nawet tysiące złotych w skali całego okresu kredytowania.
Porównanie kredytów frankowych i złotowych
W dyskusji o kredytach frankowych często pojawia się pytanie: a co, gdyby ten sam kredytobiorca wziął kredyt w złotówkach? Czy jego sytuacja byłaby lepsza? Odpowiedź, co może być zaskakujące, nie jest jednoznaczna i zależy od przyjętej perspektywy.
Skupmy się na konkretnym przykładzie: kredyt na 220 000 zł zaciągnięty na 30 lat dekadę temu. Jak już wiemy, w przypadku kredytu w CHF, saldo zadłużenia w złotówkach po 10 latach wzrosło do ok. 270 000 zł. W przypadku kredytu złotowego, po dekadzie spłat kapitał do zwrotu byłby znacznie niższy, a kredytobiorca miałby poczucie realnego zmniejszania swojego długu. Pod tym względem kredyt złotowy oferuje bezcenną stabilność i przewidywalność.
Perspektywy dla przyszłości kredytobiorców
Co dalej czeka frankowiczów? Po dekadzie walki z rosnącym zadłużeniem i niestabilnym kursem waluty, przyszłość wciąż maluje się w niepewnych barwach. Można jednak wskazać kilka możliwych scenariuszy i dróg, którymi mogą podążać kredytobiorcy.