Dom.pl

Tag: lakierobejca

  • Wykańczanie sufitów i ścian wewnętrznych. Drewniane meble DIY – czym malować drewniane powierzchnie?

    Wykańczanie sufitów i ścian wewnętrznych. Drewniane meble DIY – czym malować drewniane powierzchnie?

    Coraz więcej osób odkrywa magię projektów „Zrób to sam” (DIY), zwłaszcza gdy chodzi o meble i dodatki do domu. Własnoręcznie wykonana półka, odnowiony stary stół czy skrzynia na zabawki to nie tylko oszczędność, ale przede wszystkim unikalny element wnętrza, który niesie ze sobą historię i osobisty charakter. Jednak aby takie dzieło służyło latami i zachwycało wyglądem, kluczowe jest jego odpowiednie wykończenie. Wybór farby, lakieru czy oleju to decyzja, która wpłynie nie tylko na estetykę, ale także na trwałość i funkcjonalność mebla. Jak się w tym wszystkim odnaleźć? Ten przewodnik pomoże Ci wybrać najlepszy produkt do Twojego projektu.

    Drewniane meble z duszą: Dlaczego warto postawić na DIY?

    Ręcznie robione meble i dodatki z drewna, skrzynek czy palet to świetny sposób na nadanie wnętrzu indywidualnego charakteru. Pozwalają na pełną personalizację – od wymiarów, przez kształt, aż po ostateczny wygląd. Malowanie i wykończenie to ostatni, ale najważniejszy etap tego procesu. To właśnie on decyduje, czy Twój projekt będzie surowym, industrialnym dodatkiem, czy może ciepłym, rustykalnym elementem wystroju. Odpowiednio dobrany preparat nie tylko nada pożądany kolor, ale również zabezpieczy drewno przed wilgocią, zabrudzeniami i uszkodzeniami mechanicznymi, zapewniając mu długowieczność.

    Jak wybrać idealne wykończenie dla Twoich drewnianych mebli?

    Zanim sięgniesz po pędzel, zastanów się, jaki efekt chcesz osiągnąć. Kluczowe jest odpowiedzenie sobie na dwa pytania:

    • Chcesz zachować naturalny wygląd drewna czy całkowicie zmienić jego kolor?
    • Jakie będzie przeznaczenie mebla i na jakie czynniki będzie narażony? (np. blat kuchenny wymaga większej odporności niż ramka na zdjęcia).

    W zależności od odpowiedzi, możesz wybierać spośród kilku głównych grup produktów: olejów, lakierów, lakierobejc oraz emalii. Każdy z nich oferuje inny stopień ochrony i odmienny efekt wizualny.

    Naturalne piękno drewna: Kiedy wybrać olej lub lakier?

    Jeśli kochasz naturalny urok drewna i chcesz podkreślić jego unikalne usłojenie oraz barwę, powinieneś sięgnąć po preparaty transparentne lub półtransparentne.

    Zdjęcie przedstawiające przytulny, dobrze oświetlony kącik warsztatowy. Widać w nim osobę w trakcie pracy nad drewnianym projektem (np. szlifującą półkę lub krzesło). Wokół leżą narzędzia, puszki z farbami i pędzle, co tworzy kreatywną i inspirującą atmosferę.

    Olejowanie drewna – krok po kroku

    Olej do drewna to produkt, który wnika głęboko w strukturę materiału, nie tworząc na jego powierzchni twardej powłoki. Dzięki temu drewno jest chronione „od wewnątrz” przed wilgocią i zabrudzeniami.

    • Efekt: Matowe lub satynowe wykończenie, które pięknie podkreśla naturalną barwę i fakturę drewna.
    • Zalety:
      • Podkreśla naturalny charakter drewna.
      • Pozwala drewnu „oddychać”.
      • Łatwa aplikacja (zazwyczaj za pomocą bawełnianej szmatki).
      • Prosta renowacja – uszkodzone miejsce wystarczy przetrzeć i ponownie zaolejować, bez konieczności szlifowania całej powierzchni.
    • Wady:
      • Niższa odporność na uszkodzenia mechaniczne w porównaniu do lakieru.
      • Wymaga regularnej konserwacji (ponownego olejowania co jakiś czas).
    • Zastosowanie: Idealny do mebli, blatów kuchennych (z atestem do kontaktu z żywnością), zabawek dla dzieci, tarasów i mebli ogrodowych.
    • Jak aplikować? Nałóż olej bawełnianą szmatką, wcierając go w drewno. Po kilku minutach usuń nadmiar produktu, który nie został wchłonięty. Pozostaw do wyschnięcia zgodnie z zaleceniami producenta.

    Ważne: Niektóre gatunki drewna, zwłaszcza egzotyczne, są naturalnie bogate w olejki. Przed olejowaniem warto sprawdzić, czy wybrany preparat jest odpowiedni dla danego gatunku.

    Lakierowanie drewna – trwałość i estetyka

    Lakier tworzy na powierzchni drewna twardą, przezroczystą powłokę, która skutecznie chroni je przed zarysowaniami, plamami i wilgocią.

    • Efekt: Gładka, łatwa w czyszczeniu powierzchnia o różnym stopniu połysku (od matowego, przez satynowy, po wysoki połysk).
    • Zalety:
      • Wysoka odporność mechaniczna i chemiczna.
      • Skuteczna ochrona przed wilgocią.
      • Nie wymaga częstej konserwacji.
    • Wady:
      • Naprawa uszkodzonej powłoki jest trudna – zazwyczaj wymaga zeszlifowania całej powierzchni i ponownego lakierowania.
      • Może lekko zmieniać naturalny odcień drewna (np. lakiery rozpuszczalnikowe mogą je przyciemniać).
    • Zastosowanie: Doskonały do intensywnie użytkowanych powierzchni, takich jak stoły, blaty, krzesła, a także podłogi i schody.
    • Jak aplikować? Nakładaj cienkie warstwy pędzlem lub wałkiem, zachowując przerwy na schnięcie między warstwami. Nowoczesne lakiery wodorozcieńczalne są praktycznie bezwonne i szybkoschnące, co znacznie ułatwia pracę.
    Zbliżenie na fragment drewnianego mebla. Zdjęcie jest podzielone na pół – jedna strona pokazuje surowe, nieobrobione drewno z widocznym usłojeniem, a druga strona to ten sam fragment drewna po nałożeniu oleju lub lakieru, z podkreślonym kolorem i głębią.

    Kolor i charakter: Kiedy sięgnąć po lakierobejcę lub emalię?

    Jeśli chcesz nadać meblom kolor, ale nie chcesz całkowicie rezygnować z naturalnego wyglądu drewna, idealnym rozwiązaniem będzie lakierobejca. Jeśli jednak marzy Ci się pełna metamorfoza i gładka, jednolita powierzchnia, wybierz emalię.

    Lakierobejca – subtelna zmiana z zachowaniem rysunku słojów

    Lakierobejca łączy w sobie cechy lakieru i bejcy. Nadaje drewnu kolor, ale w przeciwieństwie do emalii, nie zakrywa całkowicie jego naturalnej struktury.

    • Efekt: Transparentna lub półtransparentna powłoka z delikatnym połyskiem, która podkreśla usłojenie drewna.
    • Zalety:
      • Pozwala na zmianę koloru drewna przy jednoczesnym zachowaniu jego naturalnego charakteru.
      • Dostępna w szerokiej gamie kolorów, często imitujących szlachetne gatunki drewna.
      • Łatwa w aplikacji.
    • Wady:
      • Zapewnia mniejszą odporność mechaniczną niż tradycyjny lakier.
    • Zastosowanie: Idealna do mebli (szafki, komody, regały), boazerii, drzwi i innych elementów dekoracyjnych, które nie są narażone na intensywne użytkowanie.
    • Jak aplikować? Nakładaj pędzlem wzdłuż słojów drewna. Zwykle zaleca się nałożenie 2-3 warstw dla uzyskania optymalnego efektu i ochrony.

    Emalia akrylowa – pełna metamorfoza i gładka powierzchnia

    Emalia to farba, która tworzy twardą, kryjącą powłokę, całkowicie zmieniając wygląd malowanej powierzchni. To idealny wybór, gdy chcesz nadać starym meblom zupełnie nowe życie lub dopasować je kolorystycznie do wnętrza.

    • Efekt: Gładka, jednolita powierzchnia w wybranym kolorze (dostępna w wykończeniu matowym, satynowym lub z połyskiem).
    • Zalety:
      • Pełne krycie – doskonale maskuje niedoskonałości drewna.
      • Bardzo duża paleta kolorów.
      • Tworzy trwałą, odporną na zarysowania i łatwą do czyszczenia powłokę.
    • Wady:
      • Całkowicie zakrywa naturalny rysunek drewna.
    • Zastosowanie: Renowacja starych mebli, meble dziecięce, stolarka okienna i drzwiowa, wszelkie projekty, w których liczy się jednolity kolor.
    • Jak aplikować? Emalię można nakładać pędzlem lub wałkiem. Dla uzyskania idealnie gładkiej powierzchni na większych elementach (np. fronty szafek) warto rozważyć malowanie natryskowe. Pamiętaj, aby zawsze stosować emalię przeznaczoną do drewna.
    Kompozycja kilku mniejszych mebli DIY, np. krzesła, małego stoliczka i skrzynki, pomalowanych na różne, żywe kolory (np. pastelowy błękit, słoneczny żółty, miętowa zieleń). Meble ustawione na tle neutralnej ściany, co podkreśla ich kolorystykę i urok odnowionych przedmiotów.

    Kreatywne rozwiązania: Farba tablicowa na meblach

    Szukasz oryginalnego pomysłu na wykończenie mebli? Farba tablicowa to strzał w dziesiątkę! Tworzy ona twardą powłokę, po której można pisać i rysować kredą. Możesz nią pomalować fronty szafek w kuchni, blat biurka w pokoju dziecka czy wieko drewnianej skrzyni na zabawki. To świetny sposób na dodanie elementu interaktywnego i funkcjonalnego do Twoich projektów DIY. Pamiętaj, że przed nałożeniem farby tablicowej powierzchnię należy odpowiednio przygotować i zagruntować.

    Podsumowanie: Jaki produkt wybrać do swojego projektu?

    Wybór odpowiedniego produktu zależy od efektu, jaki chcesz osiągnąć, oraz od przeznaczenia mebla.

    • Podkreślenie naturalnego piękna drewna: Olej do drewna – Matowy, naturalny wygląd
    • Maksymalna ochrona i trwałość: Lakier do drewna – Gładka, odporna powłoka (połysk/mat)
    • Delikatna zmiana koloru z zachowaniem słojów: Lakierobejca – Półtransparentny kolor, widoczne usłojenie
    • Całkowita zmiana koloru i ukrycie niedoskonałości: Emalia – Pełne krycie, jednolity kolor
    • Stworzenie interaktywnej powierzchni: Farba tablicowa – Matowa, czarna/kolorowa powłoka do pisania

    Niezależnie od wyboru, pamiętaj o kluczowym etapie, jakim jest przygotowanie podłoża – dokładne oczyszczenie, odtłuszczenie i przeszlifowanie powierzchni drewna. To gwarancja, że efekt końcowy będzie estetyczny i trwały.

    Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

    Q: Czy mogę pomalować lakierowane meble bez szlifowania? A: Zazwyczaj nie. Aby nowa warstwa farby lub lakieru miała dobrą przyczepność, starą powłokę należy zmatowić papierem ściernym lub całkowicie usunąć.

    Q: Jaki pędzel wybrać do malowania mebli? A: Do farb i lakierów wodorozcieńczalnych (akrylowych) najlepiej sprawdzają się pędzle z włosiem syntetycznym. Do produktów rozpuszczalnikowych (np. niektóre oleje i lakiery) można używać pędzli z włosiem naturalnym.

    Q: Ile warstw farby lub lakieru należy nałożyć? A: Zazwyczaj zaleca się nałożenie 2-3 cienkich warstw, aby uzyskać równomierne krycie i odpowiednią ochronę. Zawsze sprawdzaj zalecenia producenta na opakowaniu produktu.

  • Jak odnowić stare drewniane okna? Renowacja krok po kroku

    Jak odnowić stare drewniane okna? Renowacja krok po kroku

    Drewniane okna to synonim klasyki, elegancji i ciepła, które wprowadzają do wnętrz niepowtarzalny klimat. Niestety, z biegiem lat nawet najpiękniejsza stolarka okienna poddaje się działaniu czasu i warunków atmosferycznych. Łuszcząca się farba, spękania i szary, zmęczony wygląd drewna to częsty widok w starszych domach i mieszkaniach. Czy jedynym rozwiązaniem jest kosztowna wymiana? Absolutnie nie! Renowacja starych drewnianych okien to projekt, który nie tylko przywróci im dawny blask, ale także znacząco poprawi ich funkcjonalność i pozwoli zaoszczędzić niemałą sumę pieniędzy.

    Wbrew pozorom, odnowienie stolarki okiennej jest zadaniem, z którym przy odrobinie cierpliwości i odpowiednim przygotowaniu poradzi sobie każdy miłośnik majsterkowania. To nie tylko sposób na odświeżenie wyglądu domu, ale również satysfakcjonujący proces, którego efekty będą cieszyć oko przez wiele kolejnych lat. W tym kompleksowym poradniku przeprowadzimy Cię krok po kroku przez wszystkie etapy renowacji – od usunięcia starej, zniszczonej powłoki, przez staranne przygotowanie powierzchni, aż po profesjonalne malowanie. Dowiesz się, jakich narzędzi i materiałów potrzebujesz oraz jakie techniki zastosować, aby Twoje okna drewniane znów stały się prawdziwą ozdobą domu.

    Krok 1: Usuwanie starej farby z drewnianych okien – bitwa o czystą powierzchnię

    Pierwszym i zarazem jednym z najważniejszych etapów renowacji jest dokładne pozbycie się starych, łuszczących się powłok malarskich. To od staranności wykonania tej pracy zależy przyczepność nowej farby i ostateczny efekt wizualny. Pominięcie tego kroku lub wykonanie go niestarannie to prosta droga do tego, by nowa warstwa farby zaczęła odpadać już po jednym sezonie. Istnieją dwie główne metody usuwania starej farby z ram okiennych: mechaniczna i chemiczna.

    Metody mechaniczne i chemiczne – wybierz swoją broń

    Metoda mechaniczna jest najbardziej tradycyjnym podejściem. Jej podstawowymi narzędziami są metalowa szpachelka (lub specjalny skrobak do farby) oraz opalarka.

    Użycie opalarki i szpachelki: To bardzo skuteczny duet. Opalarka, czyli urządzenie emitujące strumień gorącego powietrza (o temperaturze nawet 500-600°C), zmiękcza starą farbę, sprawiając, że ta pęcznieje i odchodzi od drewna. Wystarczy wtedy delikatnie podważyć ją szpachelką, a całe płaty powłoki z łatwością zostaną usunięte. Należy jednak zachować szczególną ostrożność. Zbyt długie nagrzewanie jednego miejsca może przypalić drewno, a skierowanie gorącego powietrza bezpośrednio na szybę grozi jej pęknięciem. Dlatego szybę warto osłonić kawałkiem sklejki lub grubej tektury, a strumień powietrza kierować równolegle do jej powierzchni. Pracuj zawsze w rękawicach ochronnych i dobrze wentylowanym pomieszczeniu, ponieważ podgrzewane, stare farby (zwłaszcza olejne) mogą wydzielać szkodliwe opary.

    Metoda chemiczna polega na zastosowaniu specjalistycznych środków chemicznych. To doskonała alternatywa, gdy obawiamy się użycia opalarki lub gdy mamy do czynienia z wieloma warstwami farby i trudno dostępnymi zakamarkami.

    Preparat do usuwania farby: Na rynku dostępne są liczne preparaty w formie żelu lub pasty. Nakłada się je grubą warstwą za pomocą pędzla na powierzchnię, z której chcemy usunąć starą powłokę. Środek wnika w strukturę farby, rozpuszczając ją i powodując jej spęcznienie. Czas działania zależy od produktu i grubości warstw (zazwyczaj od 15 minut do kilku godzin – zawsze należy postępować zgodnie z instrukcją producenta). Po upływie wskazanego czasu zmiękczoną farbę usuwa się szpachelką. Metoda ta jest mniej inwazyjna dla drewna i eliminuje ryzyko jego przypalenia. Konieczne jest jednak stosowanie środków ochrony osobistej – rękawic i okularów ochronnych – oraz zapewnienie bardzo dobrej wentylacji, ponieważ preparaty te mają intensywny, chemiczny zapach.

    Niezależnie od wybranej metody, po usunięciu głównych warstw farby, w zakamarkach i przy zdobieniach mogą pozostać jej resztki. Należy je dokładnie usunąć za pomocą mniejszej szpachelki, nożyka lub twardej szczotki.

    Krok 2: Przygotowanie powierzchni do malowania – fundament trwałej powłoki

    Samo usunięcie starej farby to dopiero połowa sukcesu. Teraz należy przygotować drewno tak, aby nowa powłoka miała idealną przyczepność i tworzyła gładką, estetyczną powierzchnię. Ten etap składa się z trzech kluczowych czynności: wypełniania ubytków, szlifowania oraz dokładnego czyszczenia.

    Wypełnianie ubytków – kosmetyka dla drewna

    Wieloletnia eksploatacja i proces usuwania farby mogły pozostawić na powierzchni ram okiennych drobne rysy, wgniecenia, a nawet większe ubytki. Wszystkie te niedoskonałości należy teraz zniwelować. Do tego celu służy szpachlówka do drewna. Wybierz masę w kolorze zbliżonym do naturalnego odcienia drewna lub uniwersalną, którą można malować.

    Za pomocą małej, metalowej szpachelki nałóż masę w miejsca wymagające naprawy, wciskając ją dokładnie w szczeliny i wyrównując z powierzchnią ramy. Pamiętaj, że szpachlówka po wyschnięciu nieznacznie się kurczy, dlatego przy głębszych ubytkach lepiej nałożyć dwie cieńsze warstwy niż jedną grubą. Po nałożeniu ostatniej warstwy pozostaw ramę do całkowitego wyschnięcia masy, zgodnie z czasem podanym przez producenta na opakowaniu.

    Szlifowanie i czyszczenie – droga do idealnej gładkości

    Gdy szpachlówka jest już twarda, czas na finalne przygotowanie powierzchni. Szlifowanie ma dwa cele: wyrównanie naprawionych miejsc oraz zmatowienie całej powierzchni drewna, co radykalnie zwiększy przyczepność nowej farby.

    Do szlifowania najlepiej użyć papieru ściernego. Zacznij od papieru o średniej gradacji (np. P120), aby wyrównać szpachlowane miejsca i usunąć ewentualne pozostałości farby. Następnie całą powierzchnię ramy okiennej przeszlifuj drobniejszym papierem (np. P180-P240), aby uzyskać idealnie gładkie wykończenie. Pamiętaj, aby zawsze szlifować wzdłuż słojów drewna – unikniesz w ten sposób nieestetycznych rys.

    Po zakończeniu szlifowania całe okno pokryte będzie pyłem drzewnym. To absolutny wróg malowania. Należy go bardzo dokładnie usunąć. Najpierw odkurz ramę okienną odkurzaczem z miękką końcówką, a następnie przetrzyj ją lekko wilgotną, czystą szmatką, która zbierze resztki pyłu. Przed przystąpieniem do malowania drewno musi być całkowicie suche i czyste.

    Krok 3: Wybór odpowiedniej farby – decyzja o wyglądzie i ochronie

    Wybór odpowiedniego produktu do malowania to kluczowa decyzja, która wpłynie nie tylko na estetykę, ale przede wszystkim na trwałość i odporność odnowionych okien. Na rynku znajdziemy dwa główne typy produktów przeznaczonych do drewna na zewnątrz: lakierobejce oraz kryjące emulsje.

    Lakierobejce i kryjące emulsje – co wybrać?

    Lakierobejca: To idealne rozwiązanie, jeśli chcesz podkreślić naturalne piękno i usłojenie drewna. Tworzy transparentną lub półtransparentną powłokę, która barwi drewno, jednocześnie chroniąc je przed wilgocią i promieniowaniem UV. Lakierobejca jest świetnym wyborem, gdy drewno jest w dobrym stanie, bez wielu szpachlowanych miejsc, które mogłyby nieestetycznie prześwitywać. Daje szlachetny, naturalny efekt.

    Kryjąca emulsja do drewna: Najczęściej są to nowoczesne farby akrylowe lub alkidowe, przeznaczone do stosowania na zewnątrz. Tworzą one w pełni kryjącą, elastyczną powłokę, która całkowicie zakrywa kolor i strukturę drewna. To najlepszy wybór, gdy okna drewniane były mocno zniszczone i wymagają wielu napraw szpachlówką, lub gdy po prostu chcemy nadać im zupełnie nowy, jednolity kolor (np. klasyczną biel, modną szarość czy antracyt). Nowoczesne emulsje do drewna są paroprzepuszczalne (pozwalają drewnu „oddychać”), odporne na warunki atmosferyczne i promienie UV, dzięki czemu kolor nie blaknie przez lata.

    Przed malowaniem farbą nawierzchniową, zwłaszcza w przypadku surowego, odsłoniętego drewna, warto zastosować grunt lub impregnat ochronny. Zabezpieczy on drewno przed grzybami, pleśnią i szkodnikami, a także zmniejszy jego chłonność, co przełoży się na niższe zużycie farby docelowej.

    Krok 4: Technika malowania drewnianych ram okiennych – precyzja w każdym pociągnięciu

    Masz już idealnie przygotowaną powierzchnię i wybraną farbę. Czas na finał, czyli malowanie. Tutaj liczy się precyzja i cierpliwość. Odpowiednia technika nie tylko zapewni piękny wygląd, ale także stworzy szczelną barierę chroniącą przed wodą.

    • Zabezpieczenie szyby: Zanim otworzysz puszkę z farbą, dokładnie oklej krawędzie szyby taśmą malarską. Zostaw ok. 1-2 mm odstępu od ramy. To kluczowe dla późniejszego uszczelnienia.
    • Wybór narzędzi: Do malowania ram okiennych najlepiej sprawdzi się dobrej jakości pędzel z miękkim włosiem (syntetycznym do farb wodorozcieńczalnych, naturalnym do rozpuszczalnikowych). Warto mieć pod ręką kilka rozmiarów, w tym mniejszy, precyzyjny pędzel do trudno dostępnych miejsc i narożników.
    • Kierunek malowania: Zawsze maluj z góry na dół. Zacznij od wewnętrznych krawędzi ramy (tych najbliżej szyby), a następnie przejdź do większych, płaskich powierzchni. Taka kolejność minimalizuje ryzyko powstawania zacieków i śladów po pędzlu.
    • Technika „na zakładkę”: To najważniejszy sekret profesjonalnie pomalowanych okien. Podczas malowania krawędzi przylegających do szyby, farba powinna nachodzić na szkło na szerokość około 1 mm. Po wyschnięciu tworzy to mikroskopijne, elastyczne uszczelnienie, które zapobiega wnikaniu wody deszczowej między ramę a szybę. To właśnie w tym miejscu najczęściej zaczynają się procesy gnilne drewna. Taśma malarska, którą wcześniej nakleiliśmy, pomoże uzyskać idealnie prostą linię.
    • Cienkie warstwy: Zawsze lepiej jest nałożyć dwie lub trzy cienkie warstwy farby niż jedną grubą. Gruba warstwa dłużej schnie, jest bardziej podatna na zacieki i może się łuszczyć. Pomiędzy nakładaniem kolejnych warstw zachowaj odpowiedni odstęp czasu, wskazany przez producenta farby, i w razie potrzeby delikatnie zmatuj poprzednią warstwę drobnoziarnistym papierem ściernym (P240-P320).

    Zakończenie i konserwacja odnowionych okien – ciesz się efektem przez lata

    Po nałożeniu ostatniej warstwy farby i jej całkowitym wyschnięciu, nadszedł czas na ostatnie szlify. Delikatnie usuń taśmę malarską. Jeśli na szybie pozostały jakieś zabrudzenia z farby, możesz je ostrożnie usunąć za pomocą specjalnego skrobaka do szyb lub żyletki. Zamontuj z powrotem klamki i inne okucia.

    Twoje okna drewniane wyglądają teraz jak nowe! Aby ten efekt utrzymał się jak najdłużej, pamiętaj o regularnej konserwacji. Przynajmniej dwa razy w roku myj ramy okienne wodą z dodatkiem łagodnego detergentu (unikaj agresywnych, szorujących środków). Regularnie sprawdzaj stan powłoki malarskiej, zwłaszcza w dolnych częściach ram, które są najbardziej narażone na działanie wody. Wszelkie drobne pęknięcia czy odpryski od razu zabezpieczaj, aby wilgoć nie dostała się do drewna. Dzięki takiej pielęgnacji, samodzielnie odnowione okna będą służyć i zdobić Twój dom przez wiele kolejnych lat.